Πολιτική Ποιότητας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων για τα εξ Αποστάσεως Προγράμματα Μεταπτυχιακών Σπουδών
Εισαγωγικές διατάξεις
Η παρούσα Πολιτική Ποιότητας ορίζει το ενιαίο, δεσμευτικό πλαίσιο διασφάλισης ποιότητας με το οποίο η ακαδημαϊκή μονάδα αναπτύσσει, οργανώνει, υλοποιεί, αξιολογεί και βελτιώνει εξ αποστάσεως Προγράμματα Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΠΜΣ), σε πλήρη εναρμόνιση με: (α) τη Στρατηγική του Ιδρύματος για την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, (β) την Πολιτική Ποιότητας του Ιδρύματος για τα εξ αποστάσεως ΠΜΣ, (γ) το κανονιστικό πλαίσιο της Υ.Α. 18137/Ζ1/2023 (ΦΕΚ Β’ 1079/28.02.2023) και (δ) το ευρύτερο πλαίσιο ποιότητας του Ιδρύματος, καθώς και τις ευρωπαϊκές αρχές/πρότυπα διασφάλισης ποιότητας στην ανώτατη εκπαίδευση (ESG 2015).
Κεντρική επιλογή της πολιτικής είναι ότι η εξ αποστάσεως υλοποίηση δεν νοείται ως «τεχνική μεταφορά» της δια ζώσης διδασκαλίας, αλλά ως σχεδιασμός μάθησης με ρητές παιδαγωγικές προϋποθέσεις, διασφαλίσεις ακεραιότητας, προσβασιμότητας και συνεχή κύκλο βελτίωσης, όπως απαιτείται τόσο από τη νομοθεσία όσο και από τα συστήματα πιστοποίησης/αξιολόγησης.
Η πολιτική καθορίζει:
(α) αρχές και μετρήσιμους στόχους ποιότητας,
(β) δομή διακυβέρνησης και αρμοδιότητες (ακαδημαϊκές, διοικητικές, τεχνικές),
(γ) διαδικασίες σχεδιασμού και έγκρισης εξ αποστάσεως ΠΜΣ και μαθημάτων,
(δ) πρότυπα διδασκαλίας-αξιολόγησης και κανόνες ακαδημαϊκής ακεραιότητας
(ταυτοποίηση, επιτήρηση όπου απαιτείται, έλεγχος λογοκλοπής),
(ε) υποδομές/τεχνολογία (αποδεδειγμένη ετοιμότητα ολοκληρωμένου συστήματος
τηλεκπαίδευσης, προσβασιμότητα, τεχνική υποστήριξη),
(στ) πλαίσιο προστασίας προσωπικών δεδομένων και ασφάλειας σύμφωνα με GDPR/εθνική νομοθεσία και τις ειδικές απαιτήσεις της Υ.Α.,
(ζ) σύστημα δεικτών, ανατροφοδότησης και βελτίωσης,
(η) διαχείριση κινδύνων,
(θ) χρονοδιάγραμμα εφαρμογής και πακέτο εγγράφων που απαιτούνται για ημερήσια διάταξη/τεκμηρίωση στη Γενική Συνέλευση, με τρόπο που εξυπηρετεί και τη μελλοντική πιστοποίηση από Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης πριν την έναρξη λειτουργίας εξ αποστάσεως ΠΜΣ.
- Θεσμικό, κανονιστικό και στρατηγικό πλαίσιο
1.1 Η πολιτική εδράζεται πρωτίστως στην Υ.Α. 18137/Ζ1/2023 (ΦΕΚ Β’ 1079/28.02.2023), η οποία θεσπίζει: (α) ορισμούς και πεδίο εφαρμογής για τα εξ αποστάσεως ΠΜΣ, (β) υποχρέωση κάθε ΑΕΙ να καταρτίζει στρατηγική εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, (γ) προδιαγραφές ψηφιακών υποδομών και κανονιστικών ρυθμίσεων, (δ) ειδική διαδικασία ίδρυσης εξ αποστάσεως ΠΜΣ, (ε) κανόνες εξ αποστάσεως εξέτασης/αξιοπιστίας και (στ) υποχρεώσεις προστασίας προσωπικών δεδομένων.
1.2 Σε επίπεδο Ιδρύματος, το πλαίσιο εφαρμογής της πολιτικής ενισχύεται από τις λειτουργικές δομές και πολιτικές του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Η Μονάδα Ψηφιακής Διακυβέρνησης αποτελεί βασική δομή σχεδιασμού/υλοποίησης ψηφιακών πολιτικών και παρέχει οργανωμένα υπηρεσίες και τεχνική υποστήριξη
Το Κέντρο Υποστήριξης Διδασκαλίας και Μάθησης (ΚΕ.ΔΙ.ΜΑ.) λειτουργεί ως δομή διασφάλισης ποιότητας εκπαιδευτικού έργου, με στόχους υποστήριξης σχεδίασης-διδασκαλίας και αξιολόγησης, αξιοποίησης ΤΠΕ και λειτουργίας κεντρικού σημείου εκπαιδευτικού υλικού/καλών πρακτικών.
Η Μονάδα Ισότιμης Πρόσβασης έχει αποστολή την πλήρη συμμετοχή μελών με αναπηρία/ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και παρέχει υπηρεσίες (ηλεκτρονική προσβασιμότητα, οδηγίες για παραγωγή προσβάσιμου εκπαιδευτικού υλικού κ.ά.).
Η Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας είναι το κεντρικό συντονιστικό όργανο διαδικασιών διασφάλισης ποιότητας και αποτίμησης έργου (συλλογή στοιχείων, σχεδιασμός δράσεων βελτίωσης κ.λπ.).
1.3 Τέλος, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πολιτική υιοθετεί τις αρχές των ESG 2015, οι οποίοι εφαρμόζονται σε όλα τα προγράμματα ανεξαρτήτως τρόπου φοίτησης/παράδοσης.
- Σκοπός, πεδίο εφαρμογής και ορισμοί
2.1 Σκοπός
Η παρούσα πολιτική καθορίζει το Σύστημα Διασφάλισης Ποιότητας της ακαδημαϊκής μονάδας ειδικά για την ανάπτυξη και βελτίωση εξ αποστάσεως ΠΜΣ, ώστε:
- να διασφαλίζεται η ακαδημαϊκή στάθμη του προγράμματος και η επίτευξη μαθησιακών αποτελεσμάτων επιπέδου 7 (ΕΠΠ/ΕΠΠ ΑΕ), σε αντιστοίχιση με τις προσδοκίες πιστοποίησης/προτύπων ποιότητας μεταπτυχιακών σπουδών,
- να διασφαλίζεται η νομιμότητα (ιδίως έναντι της Υ.Α. 18137/Ζ1/2023),
- να διασφαλίζονται προσβασιμότητα, ισότιμη συμμετοχή, προστασία δεδομένων, ακαδημαϊκή ακεραιότητα,
- να εφαρμόζεται μετρήσιμη στοχοθεσία και τεκμηριωμένη βελτίωση με βάση δείκτες και ανατροφοδότηση.
2.2 Πεδίο εφαρμογής
Η πολιτική εφαρμόζεται:
- Σε κάθε εξ αποστάσεως ΠΜΣ που διοργανώνεται από την ακαδημαϊκή μονάδα (εξ ολοκλήρου ή εν μέρει), όπως ορίζεται στην Υ.Α.
- Σε κάθε μάθημα/εκπαιδευτική δραστηριότητα που προσφέρεται με σύγχρονη ή ασύγχρονη εξ αποστάσεως μέθοδο ή σε μεικτό σχήμα (blended learning), όπως ορίζεται στην Υ.Α.
- Στις υποστηρικτικές λειτουργίες που είναι κρίσιμες για την ποιότητα (τεχνολογία, τεχνική υποστήριξη, προσβασιμότητα, διοικητική υποστήριξη, βιβλιοθήκες/ψηφιακοί πόροι, προστασία προσωπικών δεδομένων).
- Ορισμοί (σύμφωνα με Υ.Α. 18137/Ζ1/2023).
Η πολιτική υιοθετεί τους ορισμούς της Υ.Α. για εξ αποστάσεως ΠΜΣ, σύγχρονη εξ αποστάσεως εκπαίδευση, ασύγχρονη εξ αποστάσεως εκπαίδευση και μεικτό σύστημα (blended learning).
- Αρχές και στόχοι ποιότητας
4.1 Αρχές
Η ακαδημαϊκή μονάδα δεσμεύεται ότι κάθε εξ αποστάσεως ΠΜΣ:
- Είναι φοιτητοκεντρικό, με σαφή μαθησιακά αποτελέσματα, συνεκτική μαθησιακή εμπειρία, ενεργή αλληλεπίδραση και δίκαιη αξιολόγηση.
- Υλοποιείται με παιδαγωγικό πλαίσιο eLearning και όχι ως ad hoc χρήση εργαλείων, σε συμμόρφωση με την υποχρέωση στρατηγικής εξ αποστάσεως εκπαίδευσης του ΑΕΙ.
- Διαθέτει τεκμηριωμένη τεχνολογική ετοιμότητα και ολοκληρωμένο σύστημα τηλεκπαίδευσης (σύγχρονο/ασύγχρονο) με χαρακτηριστικά τηλεδιάσκεψης, διαμοιρασμού, LMS/LCMS, καθώς και διαχείριση εκπαιδευτικού περιεχομένου.
- Είναι πλήρως προσβάσιμο και συμπεριληπτικό, με θεσμική υποστήριξη από τη Μονάδα Ισότιμης Πρόσβασης και με απαιτήσεις προσβασιμότητας που τίθενται ρητά στην Υ.Α.
- Εφαρμόζει πολιτικές ακαδημαϊκής ακεραιότητας και δεοντολογίας, συμπεριλαμβανομένων ελέγχων λογοκλοπής και αξιοπιστίας εξετάσεων με τα κατάλληλα μέτρα.
- Διασφαλίζει προστασία προσωπικών δεδομένων και ασφάλεια πληροφοριών (GDPR/εθνικό πλαίσιο) με τεχνικά και οργανωτικά μέτρα και καταγραφή/ιχνηλασιμότητα.
- Υπόκειται σε συνεχή παρακολούθηση, ετήσια εσωτερική αξιολόγηση και περιοδική εξωτερική αξιολόγηση/πιστοποίηση, όπως απαιτείται και από την Υ.Α. αλλά και από τα πρότυπα ποιότητας ΠΜΣ.
4.2 Στόχοι ποιότητας
Οι στόχοι ποιότητας ορίζονται σε δύο επίπεδα:
Α. Στρατηγικοί στόχοι (3ετίας) για τα εξ αποστάσεως ΠΜΣ της ακαδημαϊκής μονάδας:
ψηφιακή ωριμότητα και εκπαιδευτική καινοτομία, διασφάλιση ποιότητας/λογοδοσία, ανάπτυξη ελκυστικών και βιώσιμων ΠΜΣ, ενίσχυση εξωστρέφειας/διεθνοποίησης, ενίσχυση ισότιμης πρόσβασης.
Β. Ετήσιοι στόχοι (στοχοθεσία) ανά ΠΜΣ: κάθε ΠΜΣ οφείλει να καταρτίζει ετησίως μετρήσιμους στόχους και να τους ανασκοπεί (σε συνεργασία με δομές/διαδικασίες ποιότητας), σε αντιστοίχιση με το πρότυπο ποιότητας για την πιστοποίηση ΠΜΣ.
- Διακυβέρνηση και αρμοδιότητες
Η διακυβέρνηση ποιότητας για εξ αποστάσεως ΠΜΣ οργανώνεται σε τρία αλληλένδετα επίπεδα: (α) επίπεδο ακαδημαϊκής μονάδας, (β) επίπεδο ΠΜΣ, (γ) επίπεδο Ιδρύματος (κεντρικές δομές).
5.1 Επίπεδο ακαδημαϊκής μονάδας
Η Γενική Συνέλευση (ή ισοδύναμο αρμόδιο συλλογικό όργανο) της ακαδημαϊκής μονάδας:
- εγκρίνει την παρούσα πολιτική και τις τροποποιήσεις της,
- εγκρίνει τη σκοπιμότητα ανάπτυξης νέου εξ αποστάσεως ΠΜΣ και την έναρξη διαδικασίας σχεδιασμού,
- εγκρίνει (ή εισηγείται προς τα αρμόδια ανώτερα όργανα) κανονισμούς λειτουργίας ΠΜΣ, καθώς και κρίσιμες ρυθμίσεις αξιολόγησης/ακεραιότητας/προσβασιμότητας σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο,
- παρακολουθεί ετησίως συγκεντρωτικά τους δείκτες ποιότητας των εξ αποστάσεως ΠΜΣ της μονάδας.
Η ΟΜΕΑ έχει ευθύνη ετήσιας ανασκόπησης διαδικασιών ποιότητας σε συνεργασία με τη Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας. Η πρακτική αυτή τεκμηριώνεται σε πολιτικές ποιότητας ΠΜΣ του Τμήματος, όπου αναφέρεται ετήσιος κύκλος επιθεώρησης/ανασκόπησης από ΟΜΕΑ σε συνεργασία με ΜΟΔΙΠ.
5.2 Επίπεδο ΠΜΣ
Για κάθε εξ αποστάσεως ΠΜΣ ορίζονται σαφώς:
- Ακαδημαϊκή Διεύθυνση/Συντονισμός ΠΜΣ (επιστημονική ευθύνη σχεδιασμού/ποιότητας, παρακολούθηση μαθησιακών αποτελεσμάτων, εισήγηση διορθωτικών ενεργειών).
- Όργανα/επιτροπές ΠΜΣ (π.χ. Συντονιστική Επιτροπή, Επιτροπή Προγράμματος Σπουδών/Ποιότητας) με αρμοδιότητα: σχεδιασμός μαθημάτων, έλεγχος συμμόρφωσης με την Υ.Α., ετήσια αξιολόγηση, εισήγηση
αναθεωρήσεων.
- Υπεύθυνος Διαχείρισης ολοκληρωμένου συστήματος τηλεκπαίδευσης (υποχρεωτικός ορισμός από αρμόδιο συλλογικό όργανο ΠΜΣ), με τεχνογνωσία υποστήριξης διδασκόντων/φοιτητών.
- Γραμματειακή/διοικητική υποστήριξη με σαφείς διαδικασίες εγγραφών, υποστήριξης φοιτητών, τήρησης μητρώων, έκδοσης βεβαιώσεων, διαχείρισης εξετάσεων κ.λπ.
5.3 Επίπεδο Ιδρύματος
Η πολιτική προϋποθέτει ενεργό συντονισμό με κεντρικές δομές:
- Μονάδα Ψηφιακής Διακυβέρνησης: διαχειρίζεται ψηφιακές υπηρεσίες/υποδομές, ασφάλεια, τεχνική υποστήριξη (helpdesk), συμβάλλει στην επιχειρησιακή συνέχεια.
- Κέντρο Υποστήριξης Διδασκαλίας και Μάθησης: επιμορφώνει/υποστηρίζει διδακτικό προσωπικό (σχεδίαση-διδασκαλία-αξιολόγηση, αξιοποίηση ΤΠΕ, εκπαιδευτικό υλικό).
- Μονάδα Ισότιμης Πρόσβασης: συμβάλλει σε προσαρμογές, προσβασιμότητα υλικού/ψηφιακών υπηρεσιών, οδηγίες προς διδάσκοντες για προσβάσιμο υλικό.
- Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας: διαχείριση/συντονισμός ΕΣΔΠ, υποστήριξη εσωτερικής αξιολόγησης, συγκέντρωση στοιχείων και τεκμηρίων για πιστοποίηση.
- Διαδικασίες σχεδιασμού, υλοποίησης και συνεχούς βελτίωσης
6.1 Διαδικασία σχεδιασμού και έγκρισης νέου εξ αποστάσεως ΠΜΣ
Η ακαδημαϊκή μονάδα εφαρμόζει τυποποιημένη, τεκμηριωμένη διαδικασία σχεδιασμού και έγκρισης ΠΜΣ, σε συνάφεια με τις απαιτήσεις ποιότητας για την πιστοποίηση ΠΜΣ (σχεδιασμός, συμμετέχοντες, πηγές πληροφόρησης, όργανα έγκρισης, δημοσιοποίηση στοιχείων).
Ειδικά για εξ αποστάσεως ΠΜΣ, η διαδικασία ενσωματώνει υποχρεωτικά τα στοιχεία που απαιτεί η Υ.Α. (μέθοδος ανά δραστηριότητα, αξιολόγηση ανά δραστηριότητα, απαιτούμενος εξοπλισμός φοιτητών, αναλυτική έκθεση με ελάχιστο περιεχόμενο).
6.2 Πρότυπα διδασκαλίας, μαθησιακού υλικού και αξιολόγησης
Η ακαδημαϊκή μονάδα θεσπίζει ελάχιστα πρότυπα, ώστε κάθε μάθημα/δραστηριότητα εξ αποστάσεως ΠΜΣ να:
- έχει δημοσιοποιημένα μαθησιακά αποτελέσματα και κριτήρια αξιολόγησης, σε αντιστοίχιση με τα πρότυπα ποιότητας ΠΜΣ,
- υποστηρίζεται από ψηφιακό υλικό (σημειώσεις, παρουσιάσεις, δραστηριότητες με ανατροφοδότηση, πολυτροπικό υλικό), τηρώντας τη νομοθεσία για προσωπικά δεδομένα και πνευματική ιδιοκτησία,
- υλοποιείται μέσω ολοκληρωμένου LMS για το ασύγχρονο σκέλος, όπως απαιτείται,
- διασφαλίζει ενεργή αλληλεπίδραση (διδάσκων-φοιτητής, φοιτητής-υλικό, φοιτητές μεταξύ τους) σε σύγχρονα/ασύγχρονα κανάλια, σύμφωνα με τον ορισμό της ασύγχρονης εκπαίδευσης,
- συμμορφώνεται με τον περιορισμό της ασύγχρονης συνιστώσας (≤ 25% ECTS συνολικά, εκτός εάν υπάρξει διαφορετική δεσμευτική ερμηνεία/ρύθμιση από την Πολιτεία).
Αξιολόγηση/εξετάσεις: Η αξιολόγηση μπορεί να γίνεται με εξετάσεις δια ζώσης ή εξ αποστάσεως ή με εναλλακτικές μεθόδους (εργασίες, πρακτικές δοκιμασίες). Σε περίπτωση εξ αποστάσεως εξέτασης, λαμβάνονται μέτρα για αξιοπιστία και αδιάβλητο, συμπεριλαμβανομένης αυθεντικοποίησης, φυσικής ταυτοποίησης και επιτήρησης όπου κρίνεται αναγκαία.
Εφόσον απαιτείται ειδικός εξοπλισμός αξιολόγησης, αυτό προβλέπεται και ανακοινώνεται στην προκήρυξη/πρόσκληση υποψηφίων.
Έλεγχος λογοκλοπής: Υιοθετείται διαδικασία ελέγχου εργασιών μέσω αξιόπιστων εφαρμογών, ως ρητή υποχρέωση κανονιστικής ρύθμισης.
6.3 Υποδομές, τεχνική υποστήριξη και επιχειρησιακή συνέχεια
Η ακαδημαϊκή μονάδα δεσμεύεται ότι κάθε εξ αποστάσεως ΠΜΣ θα λειτουργεί μόνο όταν τεκμηριώνεται:
- αποδεδειγμένη ετοιμότητα του Ιδρύματος για χρήση ολοκληρωμένου συστήματος τηλεκπαίδευσης (σύγχρονης/ασύγχρονης),
- σαφή δικαιώματα πρόσβασης/διαπίστευση χρηστών και ρόλοι (διδάσκων, φοιτητής, επιτηρητής/επόπτης κ.λπ.),
- τεχνική υποστήριξη, συντήρηση και αναβάθμιση υποδομών, καθώς και διαδικασία εκπαιδευτικής υποστήριξης φοιτητών,
- ορισμός Υπεύθυνου Διαχείρισης συστήματος τηλεκπαίδευσης ανά ΠΜΣ και κοινοποίηση στοιχείων,
- ύπαρξη θεσμικών δομών του Ιδρύματος που υποστηρίζουν τεχνικά και παιδαγωγικά την εφαρμογή (π.χ. Μονάδα Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Κέντρο Υποστήριξης Διδασκαλίας και Μάθησης).
6.4 Προσβασιμότητα και συμπερίληψη
Η πολιτική ποιότητας απαιτεί:
- Το ολοκληρωμένο σύστημα τηλεκπαίδευσης να είναι πλήρως προσβάσιμο σε άτομα με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.
- Κάθε ΠΜΣ να διαθέτει Σχέδιο Προσβασιμότητας (τεχνολογικό και παιδαγωγικό), με διαδικασία αιτήματος/παροχής εύλογων προσαρμογών και πρόβλεψη για εξετάσεις/αξιολογήσεις. Η εφαρμογή υποστηρίζεται θεσμικά από τη Μονάδα Ισότιμης Πρόσβασης, η οποία παρέχει και οδηγίες για παραγωγή
προσβάσιμου εκπαιδευτικού υλικού και για προσβασιμότητα ιστοτόπων.
- Η επιμόρφωση διδασκόντων/διοικητικών να περιλαμβάνει υποχρεωτικά θεματικές προσβασιμότητας της εξ αποστάσεως διδασκαλίας και του ψηφιακού υλικού, σε συνεργασία με τις κατάλληλες δομές.
6.5 Προστασία προσωπικών δεδομένων και ασφάλεια πληροφοριών
Βασικές δεσμεύσεις:
- Το ΑΕΙ είναι υπεύθυνο για συλλογή/τήρηση/επεξεργασία δεδομένων χρηστών του συστήματος τηλεκπαίδευσης, ως υπεύθυνος επεξεργασίας, με υποχρέωση κατάλληλων τεχνικών και οργανωτικών μέτρων που καταγράφονται στις σχετικές πολιτικές.
- Κατά την εξ αποστάσεως εξέταση, η επεξεργασία δεδομένων πρέπει να επιτυγχάνει κατάλληλο επίπεδο ασφάλειας· επιτηρητές και πρόσωπα υποστήριξης δεσμεύονται από εμπιστευτικότητα, ενώ η επιλογή πλατφόρμας εξέτασης γίνεται με κριτήριο αξιοπιστία και εγγυήσεις προστασίας δεδομένων.
- Θεσπίζονται πολιτικές: GDPR συμμόρφωσης, ασφάλειας πληροφοριακών συστημάτων, απορρήτου και κυβερνοασφάλειας, όπως απαιτείται κανονιστικά.
- Η διαχείριση τεχνικών θεμάτων ασφάλειας/υποδομών και η υποστήριξη χρηστών υλοποιείται σε συνεργασία με τη Μονάδα Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
6.6 Δείκτες απόδοσης και μηχανισμοί ανατροφοδότησης-βελτίωσης
Η ακαδημαϊκή μονάδα υιοθετεί μετρήσιμη στοχοθεσία, σε αντιστοίχιση με το πρότυπο πιστοποίησης ΠΜΣ, που προβλέπει πολιτική και στόχους ποιότητας, διαχείριση πληροφοριών και συνεχή παρακολούθηση/εσωτερική αξιολόγηση.
Κάθε ΠΜΣ διενεργεί:
– αξιολόγηση μαθημάτων/διδασκόντων από φοιτητές,
– ετήσια σύνοψη δεικτών και έκθεση βελτίωσης,
– ανασκόπηση σε συνεργασία με ΟΜΕΑ/Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας, κατά το πρότυπο πρακτικών που τεκμηριώνονται σε πολιτικές ποιότητας ΠΜΣ του Τμήματος.
6.7 Διαχείριση κινδύνων
Το Τμήμα μεριμνά για την έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση ζητημάτων που ενδέχεται να επηρεάσουν την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα των εξ αποστάσεως ΠΜΣ, μέσω συστηματικής παρακολούθησης της λειτουργίας τους και αξιοποίησης των αποτελεσμάτων αξιολόγησης.
